Op weg naar AI als strategisch thema

De haven van Rotterdam bevindt zich midden in een fundamentele transformatie. Digitalisering en AI raken niet alleen de operatie, maar ook de energie-infrastructuur, geopolitieke positie en de rol die de haven speelt in het Europese ecosysteem. Het was de haven al langere tijd duidelijk dat AI impact zou hebben. Maar wat dat concreet betekende voor de organisatie en het leiderschapsteam? Dat was niet zo duidelijk.

Volgens Saskia Mureau (verantwoordelijk voor digitale strategie voor het eco-systeem) zat daar precies de crux. AI was geen IT-vraagstuk meer, maar ook nog geen gedragen strategisch thema. De kennisniveaus verschilden sterk, terwijl er wèl beslissingen nodig waren die de strategische positie van de haven voor jaren bepalen. Die spanning vormde de directe aanleiding om te zoeken naar een andere aanpak dan losse sessies of pilots.

Onze aanpak: een gezamenlijke AI‑inspiratiereis

De keuze voor een gezamenlijke reis kwam niet voort uit ‘inspiratie om inspiratie’, maar uit de overtuiging dat je strategische richting alleen kunt bepalen als leiders van een organisatie samen leren, dezelfde voorbeelden zien en een gezamenlijke taal ontwikkelen. Deze inspiratiereis werd daarmee bewust opgezet: investeren in begrip en richting vóórdat er ambitie wordt bepaald en keuzes worden gemaakt.
Er is bewust gekozen de reis in Europa te organiseren, mede omdat het voor het Havenbedrijf Rotterdam essentieel is om te investeren in een sterk Europees AI-ecosysteem. Zowel vanuit economische als geopolitieke verantwoordelijkheid.

De opzet van de reis: geen studiereis, maar een leer- en reflectietraject

We planden de reis langs drie verschillende steden en drie samenhangde lijnen, die elkaar gedurende de week versterkten.

1. Kennis verdiepen: AI tastbaar maken (Cambridge)

In Cambridge dompelden we de delegatie onder in een volwassen Europees AI-ecosysteem, waar universiteiten, startups en industrie nauw samenwerken. Juist die verwevenheid maakte zichtbaar dat AI geen losstaande technologie is, maar pas waarde creëert wanneer data, infrastructuur en mensen samenkomen én goed worden georganiseerd.

University of Cambridge

We zagen dat terug in concrete toepassingen: energie-optimalisatie, industriële decarbonisatie en computer vision maakten AI tastbaar en herkenbaar. Tegelijkertijd werd duidelijk welke randvoorwaarden het verschil maken om dit duurzaam te laten landen—datakwaliteit, open samenwerking en een sterk ecosysteem.

Door die combinatie van voorbeelden én randvoorwaarden werd AI een stuk zichtbaarder en daarmee ook minder abstract. Zoals Saskia het zelf verwoordde: “De drempel om met AI aan de slag te gaan, is veel lager dan vaak wordt gedacht. Zeker bij agent-achtige toepassingen gaat het minder om het perfecte plan en meer om beginnen en leren.”

Daarmee kon AI ook worden geplaatst naast eerdere digitale transformaties: anders in tempo en schaal, maar niet fundamenteel ongrijpbaar.

2. Strategische reflectie: wat betekent dit voor onze positie? (Londen)

Gaandeweg verschoof het gesprek van “wat kan AI?” naar “wat vraagt dit van ons als Havenbedrijf?”.

Gezamenlijke observaties waren onder andere:

• AI raakt direct aan energiegebruik, infrastructuur en datasoevereiniteit.
• De haven heeft een unieke rol als knooppunt tussen publieke en private partijen.
• Uitstel vergroot het verschil tussen organisaties die richting kiezen en organisaties die stil afwachten.

Datacenter van Nebius

Voor het Havenbedrijf werd duidelijk dat AI vooral een leiderschaps- en medewerker-vraagstuk is. Een mooi inzicht:

3. Van inzicht naar gezamenlijke ambitie (Parijs)

Een belangrijk effect van de reis zat niet alleen in de inhoud, maar in de tijd en ruimte die met elkaar werd gecreëerd. Door vrijwel een volledige week met hetzelfde onderwerp bezig te zijn, ontstond verdieping die in het dagelijks werk zelden mogelijk is.

Volgens Saskia was dit cruciaal: “Doordat iedereen dezelfde voorbeelden zag en dezelfde gesprekken voerde, ontstond een gezamenlijke taal. Dat maakte het gesprek over ambitie en rol veel concreter en eerlijker.”

Dit leidde tot een gedeeld beeld van de rol die Havenbedrijf Rotterdam wil spelen: richtinggevend, verbindend en faciliterend binnen het bredere ecosysteem.

Hôtel d’Avaray (ambtswoning Nederlandse ambassadeur)

Effect binnen de organisatie

De AI-inspiratiereis resulteerde niet in een kant-en-klaar AI-plan, maar in iets fundamentelers:

• Een gedeeld begrip van AI en de impact op haven, stad en Europa.
• Strategische scherpte over waar Havenbedrijf Rotterdam wel en niet het verschil wil maken.
• Een gezamenlijk gedragen basis voor het formuleren van een AI-ambitie.

De impact bleef niet beperkt tot de reizende groep. Tijdens en na de reis werd actief gecommuniceerd richting de organisatie. Dat leidde ertoe dat in heel de organisatie AI werd gezien als strategisch thema, niet alleen als technisch onderwerp.

Saskia merkte dat het enthousiasme niet kwam omdat iemand het ‘pushte’, maar omdat mensen zagen: hier gebeurt iets serieus en samenhangends.

Na afloop werd dit zichtbaar in eerste concrete stappen, zoals de vorming van teams, het opzetten van nieuwe AI-experimenten en het bouwen van AI-agents.